Kompilyator o'rnatish (GCC / Clang)

~15 daq · C tili · Asoslar

Kompilyator nima?

Siz C da kod yozasiz — bu oddiy matn. Kompyuter esa faqat 0 va 1 ni tushunadi. Kompilyator ikkalasining o'rtasidagi tarjimon.

sizning kodingiz  →→→  GCC / Clang  →→→  kompyuter
    hello.c                               hello (binary)
    (matn)                                (0 va 1)

💡 GCC — GNU Compiler Collection. Dunyadagi eng ko'p ishlatiladigan C kompilyatori. Clang esa Apple tomonidan yaratilgan, xatoliklarni aniqroq ko'rsatadi.

Windows — GCC o'rnatish (MinGW)

Windows da GCC to'g'ridan-to'g'ri kelmaydi. MSYS2 orqali o'rnatamiz — eng to'g'ri yo'l.

1. MSYS2 yuklab olish

Rasmiy sayt: https://www.msys2.org

Sahifada yashil "Download" tugmasi — .exe fayl yuklanadi.

🎥 Video qo'llanma (Windows): YouTube da ko'rish

2. O'rnatish va sozlash

MSYS2 ni o'rnatgandan keyin uni oching va quyidagi buyruqni kiriting:

pacman -S --needed base-devel mingw-w64-ucrt-x86_64-gcc

Savol chiqsa — Y bosing va Enter.

3. PATH ga qo'shish

C:\msys64\ucrt64\bin papkasini Windows PATH ga qo'shing:

Windows qidiruvida: "environment variables" →
System Properties → Environment Variables →
Path → Edit → New → C:\msys64\ucrt64\bin

4. Tekshirish

CMD yoki PowerShell oching:

gcc --version

Natija shunday bo'lishi kerak:

gcc (GCC) 13.2.0
Copyright (C) 2023 Free Software Foundation, Inc.

✅ Versiya raqami farq qilishi mumkin — muhimi xato chiqmasin.

macOS — Clang o'rnatish

macOS da kompilyator Apple ning Xcode Command Line Tools ichida keladi. Alohida hech narsa yuklamasangiz ham bo'ladi.

🎥 Video qo'llanma (macOS): YouTube da ko'rish

1. Terminal oching

Cmd + Space → "Terminal" yozing → Enter

2. Xcode tools o'rnatish

xcode-select --install

Oyna chiqadi — "Install" bosing. Internet tezligiga qarab 5-15 daqiqa kutasiz.

3. Tekshirish

gcc --version

Natija:

Apple clang version 15.0.0 (clang-1500.0.40.1)
Target: arm64-apple-darwin23.0.0

💡 macOS da gcc yozsangiz ham aslida Clang ishlaydi. Biz uchun farqi yo'q — ikkalasi ham C kodini kompilyatsiya qiladi.

GCC ni ham o'rnatmoqchimisiz? (ixtiyoriy)

brew install gcc

Rasmiy Homebrew sayt: https://brew.sh

Linux — GCC o'rnatish

Linux da eng oson. Paket menejeri orqali bir buyruq.

🎥 Video qo'llanma (Linux): YouTube da ko'rish

Distro bo'yicha buyruqlar

Distro	Buyruq
Ubuntu / Debian / Mint	`sudo apt install build-essential`
Fedora / RHEL / CentOS	`sudo dnf install gcc`
Arch Linux	`sudo pacman -S base-devel`

build-essential — GCC + make + boshqa zarur toollar hammasi birga keladi.

Tekshirish

gcc --version

Natija:

gcc (Ubuntu 13.2.0-4ubuntu3) 13.2.0
Copyright (C) 2023 Free Software Foundation, Inc.

Muharrir (Editor) tanlash

Kompilyator tayyor. Endi kod yozish uchun muharrir kerak.

Muharrir	Tavsiya	Havola
VS Code	⭐ Eng yaxshi tanlov	code.visualstudio.com
CLion	Professional (pullik)	jetbrains.com/clion
Vim / Neovim	Terminal ichida	—
Gedit / Kate	Linux uchun oddiy	—

VS Code — C uchun sozlash

VS Code o'rnatgandan keyin bu extension ni qo'shing:

Extensions (Ctrl+Shift+X) → "C/C++" by Microsoft → Install

🎥 VS Code + C sozlash: YouTube da ko'rish

Birinchi faylni yaratish va kompilyatsiya

Hamma narsa tayyor. Sinab ko'ramiz.

1. Fayl yarating

Istalgan papkada hello.c nomli fayl yarating:

#include <stdio.h>

int main() {
    printf("Salom, Dunyo!\n");
    return 0;
}

2. Terminal / CMD oching

Fayl joylashgan papkaga o'ting:

cd /fayl/joylashgan/papka

3. Kompilyatsiya qiling

gcc hello.c -o hello

Bu buyruq nima qiladi:

Qism	Ma'nosi
`gcc`	Kompilyatorni chaqiradi
`hello.c`	Manba fayl
`-o hello`	Chiquvchi fayl nomi

4. Ishga tushiring

Linux / macOS:

./hello

Windows:

hello.exe

Natija:

Salom, Dunyo!

✅ Agar shu natijani ko'rsangiz — muhitingiz to'g'ri sozlangan!

Xato chiqsa?

Xato	Yechim
`gcc: command not found`	PATH to'g'ri sozlanmagan — yuqoridagi PATH qadamini qayta bajaring
`fatal error: stdio.h: No such file`	Linux da: `sudo apt install libc6-dev`
`Permission denied`	`chmod +x hello` buyrug'ini bajaring, keyin `./hello`

Mashq

✏️ Mashq

Kompilyatorni o'rnating va gcc --version natijasini ko'ring. Qaysi versiya chiqdi?

hello.c faylini yarating, kompilyatsiya qiling va ishga tushiring. Natija chiqtimi?

Fayl nomini salom.c ga o'zgartiring va gcc salom.c -o salom bilan kompilyatsiya qiling. Farqi bormi?

Foydali havolalar

GCC rasmiy hujjatlar: gcc.gnu.org
MSYS2 rasmiy sayt: msys2.org
Clang rasmiy sayt: clang.llvm.org

Keyingi dars

Muhit tayyor. Endi haqiqiy C dasturlashni boshlaymiz.

3-dars: Birinchi dastur — Hello World