Muhit o'zgaruvchilari — -e, --env-file

~10 daq · Docker · Konteynerlar bilan ishlash

Muammodan boshlaylik

Bitta image — uch xil muhit:

  • Ishlab chiqish: lokal baza, debug yoqilgan, test to'lov kalitlari
  • Test serveri: test bazasi, debug o'chiq
  • Production: haqiqiy baza, haqiqiy kalitlar

Har biri uchun alohida image yasaysizmi? Yo'q — 4-darsdagi asosiy qoida: bitta image hamma joyda. Farq qiladigan sozlamalar image ichiga emas, ishga tushirish paytida — muhit o'zgaruvchilari orqali beriladi.

-e — bitta o'zgaruvchi

docker run -d --name baza \
  -e MYSQL_ROOT_PASSWORD=root123 \
  -e MYSQL_DATABASE=dokon \
  -e MYSQL_USER=dokon_app \
  -e MYSQL_PASSWORD=app123 \
  -p 127.0.0.1:3306:3306 \
  mysql:8.4

Rasmiy image lar o'z sozlamalarini muhit o'zgaruvchilaridan o'qiydi — har birining Docker Hub sahifasida ro'yxat (5-dars). MySQL birinchi ishga tushishda root parolini o'rnatadi, dokon bazasini va dokon_app foydalanuvchisini yaratadi.

Tekshirish:

docker exec baza printenv MYSQL_DATABASE      # dokon

Ilovada o'qish

// Node.js
const port = process.env.PORT ?? 3000;
const dbHost = process.env.DB_HOST;

// PHP
$dbHost = getenv('DB_HOST');

# Python
import os
db_host = os.environ.get("DB_HOST", "localhost")

--env-file — fayldan

Ko'p o'zgaruvchi bo'lsa:

# .env.production
NODE_ENV=production
PORT=3000
DB_HOST=baza
DB_NAME=dokon
DB_USER=dokon_app
DB_PASSWORD=Kuchli_Parol_2026
JWT_SECRET=a8f3c9...

docker run -d --name api --env-file .env.production -p 3000:3000 mening-api:1.0

Fayl formati:

  • KALIT=qiymat, bir qatorda bitta
  • Qo'shtirnoqlar olib tashlanmaydi: KEY="abc" → qiymat "abc" (qo'shtirnoqlar bilan!). Shunchaki KEY=abc yozing
  • # — izoh
  • O'zgaruvchi almashtirish ($OTHER) — ishlamaydi

[!WARNING] .env fayllarini Git ga qo'shmang — .gitignore ga. O'rniga .env.example — kalitlar ro'yxati, qiymatlarsiz — Git da saqlanadi, yangi dasturchi uni nusxalab to'ldiradi.

Kompyuterdagi qiymatni uzatish

export API_KEY=abc123
docker run -e API_KEY mening-api      # qiymatsiz — kompyuterdagi API_KEY uzatiladi

Qiymat buyruq tarixida (history) ko'rinmaydi — biroz xavfsizroq.

Dockerfile dagi standart qiymatlar

Image ichida standart qiymat (13-dars):

ENV NODE_ENV=production
ENV PORT=3000

docker run -e PORT=8080 — standartni almashtiradi. Ustuvorlik: -e > --env-file > Dockerfile ENV.

Maxfiy ma'lumotlar haqida

Muhit o'zgaruvchilari — konfiguratsiya uchun standart usul, lekin maxfiy ma'lumot (parol, API kalit) uchun ideal emas:

docker inspect api        # barcha muhit o'zgaruvchilari ochiq ko'rinadi!
  • docker inspect ga kirish huquqi bor har kim ko'radi
  • Xato hisobotlarida va loglarda tasodifan chop etilishi mumkin
  • Ilova ichidagi barcha bolalar jarayonlariga meros qoladi

Ishlab chiqish va kichik loyihalar uchun — normal. Jiddiy production uchun — Docker secrets yoki tashqi secret menejeri (Vault, AWS Secrets Manager) — fayl sifatida ulanadi (29, 39-darslar).

[!WARNING] Maxfiy ma'lumotni hech qachon Dockerfile dagi ENV ga yozmang. U image qatlamida abadiy qoladi va image ni olgan har kim (docker history, docker inspect) uni ko'radi — image ommaviy registry ga yuklansa, butun dunyo.

12-factor tamoyili

"Konfiguratsiya — muhitda" — zamonaviy ilovalar tamoyillaridan (The Twelve-Factor App). Ilova kodi va image hamma muhitda bir xil; farq qiladigan narsalar (baza manzili, kalitlar, rejim) — faqat muhit o'zgaruvchilarida. Natija:

  • Bitta image ni sinab, aynan shuni production ga chiqarasiz
  • Kodni o'zgartirmasdan, image ni qayta yasamasdan — sozlamani o'zgartirish
  • Kodda hech qanday maxfiy ma'lumot yo'q

Nima uchun shunday?

Nima uchun sozlamalar konfiguratsiya faylida emas, muhit o'zgaruvchilarida?

Chunki muhit o'zgaruvchilari — universal: har qanday tilda, har qanday OS da, har qanday platformada (Docker, Kubernetes, Heroku, Vercel) bir xil ishlaydi. Konfiguratsiya fayli esa — ma'lum formatda (JSON, YAML, INI), ma'lum joyda, image ga qo'shilgan yoki tashqaridan ulangan bo'lishi kerak. Bundan tashqari, fayllar tasodifan Git ga tushib qoladi. Muhit o'zgaruvchilari — ilova va infratuzilma o'rtasidagi eng oddiy "shartnoma".

Xulosa

Eslab qoling:

  • Bitta image — hamma muhitda; farqlar — muhit o'zgaruvchilarida
  • -e KALIT=qiymat, --env-file fayl
  • Rasmiy image lar sozlamalarni env dan o'qiydi — Docker Hub sahifasida ro'yxat
  • .env — Git ga emas; .env.example — Git ga
  • --env-file da qo'shtirnoqlar olib tashlanmaydi
  • Ustuvorlik: -e > --env-file > Dockerfile ENV
  • Maxfiy ma'lumot — docker inspect da ko'rinadi; Dockerfile ENV ga hech qachon

Keyingi dars

11-dars: 1-2 bo'lim mashqlari — MySQL va Adminer konteynerda