Model va Migration — Entity yaratish, Add-Migration, Update-Database

~25 daq · .NET Backend · Entity Framework Core — Ma'lumotlar Bazasi

Muammodan boshlaylik

Entity lar va DbContext tayyor (50-dars), lekin bazada jadvallar yo'q. Ularni qo'lda SQL bilan yaratsangiz:

• Mahsulot ga Tavsif maydoni qo'shildi — jadvalga ham ALTER TABLE yozish kerak
• Hamkasbingiz o'z kompyuterida bazani qanday yangilaydi? Qaysi o'zgarishlar unda bor, qaysilari yo'q?
• Production bazasiga qaysi skriptlar qo'llangan?

Kod va baza tuzilmasi farqlanib ketadi.

Migratsiya nima?

Migratsiya — baza tuzilmasining (sxemasining) versiyalangan o'zgarishi. EF Core entity laringiz va oldingi holatni solishtirib, farqni C# kod sifatida yozadi:

Entity lar o'zgardi ──▶ dotnet ef migrations add ──▶ Migrations/20261108_TavsifQoshildi.cs
                                                         │
                                 dotnet ef database update ▼
                                                     Baza yangilandi

• Har bir migratsiya — git da saqlanadigan fayl
• Bazada __EFMigrationsHistory jadvali — qaysi migratsiyalar qo'llanganini eslaydi
• Har bir muhit (lokal, hamkasb, production) — bir xil tartibda yangilanadi

Hayotiy o'xshatma

Uy ta'mirining jurnali. "1-mart: oshxonaga rozetka qo'shildi", "15-mart: hammom devori surildi". Yangi usta kelsa — jurnalga qarab nima qilinganini biladi. Xuddi shu ta'mirni qo'shni xonadonda takrorlash kerak bo'lsa — jurnal bo'yicha, xuddi o'sha tartibda bajariladi.

Birinchi migratsiya

dotnet ef migrations add Boshlangich

Migrations/
├── 20261108093000_Boshlangich.cs
├── 20261108093000_Boshlangich.Designer.cs
└── DokonDbContextModelSnapshot.cs

public partial class Boshlangich : Migration
{
    protected override void Up(MigrationBuilder mb)
    {
        mb.CreateTable(
            name: "Kategoriyalar",
            columns: table => new
            {
                Id = table.Column<int>(nullable: false)
                    .Annotation("Npgsql:ValueGenerationStrategy", NpgsqlValueGenerationStrategy.IdentityByDefaultColumn),
                Nomi = table.Column<string>(maxLength: 100, nullable: false)
            },
            constraints: table => table.PrimaryKey("PK_Kategoriyalar", x => x.Id));
        // ... Mahsulotlar, index lar
    }

    protected override void Down(MigrationBuilder mb)
    {
        mb.DropTable(name: "Mahsulotlar");
        mb.DropTable(name: "Kategoriyalar");
    }
}

• Up — migratsiyani qo'llash
• Down — orqaga qaytarish
• ModelSnapshot — modelning joriy holati (keyingi migratsiyada solishtirish uchun)

Bazaga qo'llash

dotnet ef database update

Jadvallar yaratildi.

O'zgarish qo'shish

public class Mahsulot
{
    // ...
    public string? Tavsif { get; set; }          // yangi
    public bool Faol { get; set; } = true;       // yangi
}

dotnet ef migrations add MahsulotTavsifVaFaol
dotnet ef database update

protected override void Up(MigrationBuilder mb)
{
    mb.AddColumn<string>(name: "Tavsif", table: "Mahsulotlar", nullable: true);
    mb.AddColumn<bool>(name: "Faol", table: "Mahsulotlar", nullable: false, defaultValue: false);
}

[!WARNING] Migratsiya faylini qo'llashdan oldin o'qib chiqing. Property nomini o'zgartirsangiz (Nomi → Nom), EF Core ko'pincha buni "eski ustunni o'chirish + yangisini qo'shish" deb tushunadi — ma'lumotlar yo'qoladi. Bunday holatda migratsiyadagi DropColumn/AddColumn ni qo'lda mb.RenameColumn(...) ga almashtiring.

Asosiy buyruqlar

Visual Studio Package Manager Console da: Add-Migration Nom, Update-Database.

Production ga — SQL skript

Production da dotnet ef database update ni to'g'ridan-to'g'ri ishga tushirish o'rniga — ko'rib chiqiladigan skript:

dotnet ef migrations script --idempotent -o migrate.sql

--idempotent — skript qaysi migratsiyalar allaqachon qo'llanganini tekshiradi, shuning uchun uni qayta ishga tushirish xavfsiz. Skriptni DBA ko'rib chiqadi va CI/CD da qo'llaydi.

Ilova ishga tushganda — kichik loyihalar uchun

using (var scope = app.Services.CreateScope())
{
    var db = scope.ServiceProvider.GetRequiredService<DokonDbContext>();
    await db.Database.MigrateAsync();
}

[!INFO] MigrateAsync() ni ilova ishga tushishida chaqirish — oddiy, lekin bir nechta server nusxasi bir vaqtda ishga tushsa (Kubernetes, bir nechta container) ular bir vaqtda migratsiya qilishga urinishi mumkin. Katta loyihalarda migratsiyalar — deploy jarayonining alohida qadami (skript yoki migration bundle: dotnet ef migrations bundle).

Boshlang'ich ma'lumotlar — seed

protected override void OnModelCreating(ModelBuilder mb)
{
    mb.Entity<Kategoriya>().HasData(
        new Kategoriya { Id = 1, Nomi = "Telefonlar" },
        new Kategoriya { Id = 2, Nomi = "Noutbuklar" },
        new Kategoriya { Id = 3, Nomi = "Aksessuarlar" });
}

HasData — migratsiyaga INSERT lar sifatida tushadi; Id ni aniq ko'rsatish shart. Ma'lumotnoma (kategoriyalar, rollar) uchun. Test ma'lumotlari uchun — alohida seed kodi.

Jamoaviy ishda

• Migratsiyalar git ga commit qilinadi
• Ikki dasturchi bir vaqtda migratsiya yaratsa — ModelSnapshot da konflikt: birini o'chirib (migrations remove), boshqasini olib, qayta yarating
• Qo'llangan migratsiyani tahrirlamang — u boshqa bazalarda allaqachon bajarilgan; yangi migratsiya yarating

[!TIP] Migratsiya nomlari — nima o'zgarganini aytsin: MahsulotTavsifQoshildi, BuyurtmaHolatIndex. Migration1, Fix — bir oydan keyin hech kim tushunmaydi.

Tez-tez uchraydigan xatolar

dotnet ef topilmadi — dotnet tool install --global dotnet-ef.

Unable to create a 'DbContext' — dizayn vaqtida DbContext yaratilmadi: Microsoft.EntityFrameworkCore.Design paketi yo'q yoki Program.cs da connection string topilmadi.

Nom o'zgartirish — ma'lumot yo'qolishi — migratsiyani ko'rib chiqing, RenameColumn.

Qo'llangan migratsiyani o'chirish/tahrirlash — bazalar orasida nomuvofiqlik.

Xulosa

Migratsiya — baza sxemasining versiyalangan o'zgarishi, C# kod sifatida, git da saqlanadi; qo'llanganlari __EFMigrationsHistory da. dotnet ef migrations add Nom → faylni ko'rib chiqing → dotnet ef database update. Up — qo'llash, Down — orqaga.

Nom o'zgartirish — RenameColumn ga tuzating, aks holda ma'lumot yo'qoladi. Production — migrations script --idempotent yoki bundle; kichik loyihada MigrateAsync(). Seed — HasData. Qo'llangan migratsiyani tahrirlamang; nomlar tushunarli bo'lsin.

Keyingi dars

52-dars: CRUD — Add, Find, Update, Remove, SaveChangesAsync