String metodlari — split, join, trim, replace, includes, startsWith, endsWith, padStart, padEnd

~20 daq · JavaScript · Ob'ektlar va Massivlar

Muammodan boshlaylik

Foydalanuvchi forma to'ldirdi. Kelgan ma'lumotlar:

const ism     = "  Jasur  ";         // ← bo'sh joylar bor
const email   = "JASUR@GMAIL.COM";   // ← katta harflar
const telefon = "+998-90-123-45-67"; // ← tire bilan
const csv     = "Ali,Vali,Soli";     // ← vergul bilan ajratilgan

Bularni tozalash, bo'lish, tekshirish — barchasi string metodlari orqali.

trim, trimStart, trimEnd — bo'sh joylarni olib tashlash

Foydalanuvchi ko'pincha boshiga yoki oxiriga tasodifan bo'sh joy bosadi. trim ikki tarafdan olib tashlaydi.

const ism = "  Jasur  ";

console.log(ism.trim());      // "Jasur"      ← ikki tarafdan
console.log(ism.trimStart()); // "Jasur  "    ← faqat chapdan
console.log(ism.trimEnd());   // "  Jasur"    ← faqat o'ngdan

Formadan kelgan har qanday matn trim() dan o'tkazilishi kerak.

toUpperCase, toLowerCase — registr o'zgartirish

const email = "JASUR@GMAIL.COM";

console.log(email.toLowerCase()); // "jasur@gmail.com"
console.log("salom".toUpperCase()); // "SALOM"

Email larni taqqoslashda har doim bir xil registrga o'tkazing:

const kiritilgan = "Jasur@Gmail.Com";
const bazadagi   = "jasur@gmail.com";

console.log(kiritilgan === bazadagi);                     // false ❌
console.log(kiritilgan.toLowerCase() === bazadagi);       // true  ✅

split — matnni massivga bo'lish

split(ajratuvchi) — matnni belgilangan belgidan bo'lib, massiv qaytaradi.

const csv = "Ali,Vali,Soli";

const ismlar = csv.split(",");
console.log(ismlar); // ["Ali", "Vali", "Soli"]

const sana = "2026-06-17";

const [yil, oy, kun] = sana.split("-");
console.log(yil); // "2026"
console.log(oy);  // "06"
console.log(kun); // "17"

Har bir harfga bo'lish:

"salom".split("");    // ["s", "a", "l", "o", "m"]
"salom".split(" ");   // ["salom"] ← bo'sh joy yo'q, bitta element

Telefon raqamidan faqat raqamlarni olish:

const telefon = "+998-90-123-45-67";
const raqamlar = telefon.split("-").join(""); // ← tire ni olib tashlab, biriktirish
console.log(raqamlar); // "+998901234567"

join — massivni matnga biriktirish

join(ajratuvchi) — massiv elementlarini birlashtiradi. split ning teskarisi.

const ismlar = ["Ali", "Vali", "Soli"];

console.log(ismlar.join(", "));  // "Ali, Vali, Soli"
console.log(ismlar.join(" va ")); // "Ali va Vali va Soli"
console.log(ismlar.join(""));    // "AliValiSoli"

URL yaratish:

const qismlar = ["https://example.com", "api", "users", "42"];
console.log(qismlar.join("/")); // "https://example.com/api/users/42"

includes — ichida bormi?

includes(qidirilayotgan) — matnda belgilangan qism bormi? true/false qaytaradi.

const matn = "JavaScript juda zo'r til";

console.log(matn.includes("JavaScript")); // true
console.log(matn.includes("Python"));     // false
console.log(matn.includes("java"));       // false ← katta-kichik harfga sezgir

Registrga sezgir emasligini ta'minlash:

const qidiruv = "javascript";
console.log(matn.toLowerCase().includes(qidiruv.toLowerCase())); // true ✅

startsWith va endsWith — boshi va oxiri

const fayl = "hujjat.pdf";

console.log(fayl.startsWith("hujjat")); // true
console.log(fayl.endsWith(".pdf"));     // true
console.log(fayl.endsWith(".docx"));    // false

Fayl turini tekshirish:

const fayllar = ["rasm.jpg", "hujjat.pdf", "foto.png", "jadval.xlsx"];

const rasmlar = fayllar.filter(f => f.endsWith(".jpg") || f.endsWith(".png"));
console.log(rasmlar); // ["rasm.jpg", "foto.png"]

URL tekshirish:

const url = "https://example.com/api/users";

if (url.startsWith("https://")) {
  console.log("Xavfsiz ulanish ✅");
}

replace va replaceAll — almashtirish

replace — birinchi uchragan joyni almashtiradi. replaceAll — hammasini almashtiradi.

const matn = "Olma mazali. Olma foydali.";

console.log(matn.replace("Olma", "Nok"));    // "Nok mazali. Olma foydali." ← faqat birinchi
console.log(matn.replaceAll("Olma", "Nok")); // "Nok mazali. Nok foydali." ← hammasi

Telefon raqamini formatlash:

const xom = "998901234567";
const formatlangan = xom
  .replace(/(\d{3})(\d{2})(\d{3})(\d{2})(\d{2})/, "+$1 $2 $3-$4-$5");
console.log(formatlangan); // "+998 90 123-45-67"

Oddiy holat — maxsus belgilarni olib tashlash:

const kiruvchi = "Salom!!! Qandaysiz???";
const toza = kiruvchi.replaceAll("!", "").replaceAll("?", "");
console.log(toza); // "Salom Qandaysiz"

padStart va padEnd — to'ldirish

padStart(uzunlik, belgi) — chapdan to'ldiradi. padEnd(uzunlik, belgi) — o'ngdan to'ldiradi.

// Raqamlarni bir xil kenglika keltirish
console.log("7".padStart(3, "0"));   // "007"
console.log("42".padStart(3, "0"));  // "042"
console.log("100".padStart(3, "0")); // "100"

Chek raqami generatsiyasi:

const raqam = 42;
const chekRaqami = String(raqam).padStart(8, "0");
console.log(chekRaqami); // "00000042"

Jadval ko'rinishi:

const mahsulotlar = [
  { nomi: "Noutbuk", narx: 8000000 },
  { nomi: "Quloqlik", narx: 450000 },
];

mahsulotlar.forEach(m => {
  const nomi = m.nomi.padEnd(12, " ");
  const narx = String(m.narx).padStart(10, " ");
  console.log(`${nomi} ${narx}`);
});
// "Noutbuk       8000000"
// "Quloqlik       450000"

Tez-tez uchraydigan xatolar

String metodlari asl matnni o'zgartirmaydi:

let matn = "  salom  ";

matn.trim(); // ❌ — natija yo'qoldi
console.log(matn); // "  salom  " ← o'zgarmadi

matn = matn.trim(); // ✅ — natijani saqlash kerak
console.log(matn); // "salom"

includes katta-kichik harfga sezgir:

const matn = "JavaScript";

console.log(matn.includes("javascript")); // false ❌
console.log(matn.toLowerCase().includes("javascript")); // true ✅

split bo'sh satr bilan chaqirish:

"salom".split("");  // ["s","a","l","o","m"] ← harflarga bo'ladi
"salom".split();    // ["salom"] ← bo'linmadi, butun massiv

Xulosa

Barchasi asl matnni o'zgartirmaydi — yangi matn qaytaradi.

Keyingi dars

27-dars: Prototype va Prototype Chain