Statics va Methods — model va instance metodlari

~15 daq · MongoDB · Mongoose — Ilg'or

Muammodan boshlaylik

Bir xil so'rovlar va amallar loyiha bo'ylab takrorlanadi:

// 6 ta faylda
await User.findOne({ email: email.toLowerCase().trim() })

// 4 ta faylda
await Mahsulot.find({ faol: true, qoldiq: { $gt: 0 }, kategoriya })

// 3 ta faylda
user.oxirgiKirish = new Date()
user.kirishlarSoni += 1
await user.save()

Qoida o'zgarsa (masalan, "faol mahsulot" endi ochirilgan: false ni ham talab qiladi) — barcha joylarni topib o'zgartirish kerak.

Ikki xil metod

Hayotiy o'xshatma

Avtomobil zavodi. Methods — har bir mashinaning o'z funksiyalari: "dvigatelni yoq", "bakda qancha benzin bor" — aniq bitta mashina haqida. Statics — zavodning funksiyalari: "barcha qizil mashinalarni top", "bu oy nechta mashina chiqarildi" — butun ishlab chiqarish haqida.

Methods — document metodlari

import bcrypt from 'bcrypt'
import jwt from 'jsonwebtoken'

userSchema.methods.parolTogrimi = function (kiritilgan) {
  return bcrypt.compare(kiritilgan, this.parol)
}

userSchema.methods.tokenYarat = function () {
  return jwt.sign({ sub: this._id, rol: this.rol }, process.env.JWT_SECRET, { expiresIn: '15m' })
}

userSchema.methods.kirishniQayd = function () {
  this.oxirgiKirish = new Date()
  this.kirishlarSoni += 1
  return this.save()
}

userSchema.methods.ochiqMalumot = function () {
  return { id: this._id, ism: this.ism, rasm: this.rasm }
}

const user = await User.findOne({ email }).select('+parol')
if (!user || !(await user.parolTogrimi(req.body.parol))) {
  return res.status(401).json({ xato: "Email yoki parol noto'g'ri" })
}
await user.kirishniQayd()
res.json({ token: user.tokenYarat(), user: user.ochiqMalumot() })

Statics — model metodlari

userSchema.statics.emailBilanTop = function (email) {
  return this.findOne({ email: email.toLowerCase().trim() })
}

mahsulotSchema.statics.sotuvdagilar = function (kategoriya) {
  const filtr = { faol: true, qoldiq: { $gt: 0 } }
  if (kategoriya) filtr.kategoriya = kategoriya
  return this.find(filtr)
}

mahsulotSchema.statics.kategoriyaStatistikasi = function () {
  return this.aggregate([
    { $match: { faol: true } },
    { $group: { _id: '$kategoriya', soni: { $sum: 1 }, ortachaNarx: { $avg: '$narx' } } },
    { $sort: { soni: -1 } },
  ])
}

const user = await User.emailBilanTop(req.body.email).select('+parol')
const telefonlar = await Mahsulot.sotuvdagilar('telefon').sort({ narx: 1 }).limit(20).lean()
const statistika = await Mahsulot.kategoriyaStatistikasi()

Statics Query qaytarsa — unga zanjirni (sort, limit, lean) davom ettirish mumkin.

Query helpers — zanjir uchun

mahsulotSchema.query.sotuvda = function () {
  return this.where({ faol: true, qoldiq: { $gt: 0 } })
}

mahsulotSchema.query.narxOraligi = function (min, max) {
  if (min != null) this.where('narx').gte(min)
  if (max != null) this.where('narx').lte(max)
  return this
}

await Mahsulot.find({ kategoriya: 'telefon' }).sotuvda().narxOraligi(1000000, 5000000).lean()

Query helper lar istalgan find zanjirida qayta ishlatiladigan "bo'laklar".

Schema ichida e'lon qilish

Alternativ — schema opsiyalarida:

const userSchema = new Schema({ ... }, {
  methods: {
    parolTogrimi(kiritilgan) {
      return bcrypt.compare(kiritilgan, this.parol)
    },
  },
  statics: {
    emailBilanTop(email) {
      return this.findOne({ email: email.toLowerCase().trim() })
    },
  },
})

Bu shakl TypeScript da turlarni avtomatik chiqarish uchun qulayroq.

[!WARNING] Metodlar va statics modeldan oldin (mongoose.model(...) chaqirilishidan oldin) qo'shilishi kerak. Model yaratilgandan keyin schema ga qo'shilgan metodlar unga tushmaydi.

Qayerga nima

[!TIP] Model ni "hamma narsa"ga aylantirmang. Email yuborish, to'lov tizimi bilan ishlash, bir nechta modelni o'zgartiradigan jarayonlar — service qatlamida. Model metodlari — faqat shu modelning o'z ma'lumotlari bilan bog'liq ish.

Tez-tez uchraydigan xatolar

Arrow function

// ❌ — this undefined
userSchema.methods.parolTogrimi = (p) => bcrypt.compare(p, this.parol)

lean() natijasida method chaqirish

const user = await User.findById(id).lean()
user.tokenYarat()   // ❌ TypeError: not a function — oddiy obyekt

select: false maydonni ishlatadigan method

parolTogrimi — this.parol undefined, chunki parol so'rovda tanlanmagan. .select('+parol').

Xulosa

• methods — document metodlari, this = document: user.parolTogrimi()
• statics — model metodlari, this = model: User.emailBilanTop()
• query helpers — zanjirli filtr bo'laklari: .sotuvda().narxOraligi()
• Oddiy function — arrow emas; model yaratilishidan oldin qo'shing
• lean() natijasida metodlar yo'q
• Murakkab biznes jarayonlar — service qatlamida

Keyingi dars: 48-dars — Plugins — mongoose-paginate, mongoose-unique-validator