MySQL Workbench va CLI — asosiy ishlatish

~15 daq · MySQL · Kirish va O'rnatish

Muammodan boshlaylik

MySQL o'rnatildi va ishlayapti. Endi u bilan qanday "gaplashamiz"? Ikki asosiy yo'l bor:

  • CLI (Command Line Interface) — terminaldagi mysql dasturi. Tez, har qanday serverda bor, skriptlarda ishlatiladi
  • GUI (grafik interfeys) — MySQL Workbench, DBeaver, TablePlus, HeidiSQL. Jadvallarni ko'rish, so'rovlarni qulay yozish, natijalarni jadval ko'rinishida ko'rish

Professional dasturchi ikkalasini ham ishlatadi. Bu darsda har birining asoslarini o'rganamiz.

CLI — mysql dasturi

Ulanish

mysql -u root -p                          # localhost, parol so'raladi
mysql -u root -p dokon                    # to'g'ridan-to'g'ri dokon bazasiga
mysql -h 192.168.1.50 -P 3306 -u app -p   # boshqa serverga
Parametr Ma'nosi
-u Foydalanuvchi
-p Parol so'ralsin (parolni shu yerda yozmang — terminal tarixida qoladi)
-h Server manzili (standart: localhost)
-P Port (katta P!)

Asosiy buyruqlar

SHOW DATABASES;              -- barcha bazalar
CREATE DATABASE dokon;       -- yangi baza
USE dokon;                   -- shu bazada ishlash
SHOW TABLES;                 -- bazadagi jadvallar
DESCRIBE mahsulotlar;        -- jadval tuzilmasi (qisqa: DESC mahsulotlar;)
SHOW CREATE TABLE mahsulotlar;   -- jadvalni yaratgan to'liq SQL
SELECT DATABASE();           -- hozir qaysi bazadaman?

Qoidalar

  • Har bir buyruq ; bilan tugaydi. ; siz Enter bossangiz — MySQL keyingi qatorni kutadi (-> belgisi chiqadi)
  • Buyruqni bekor qilish: \c va Enter
  • SQL kalit so'zlari harfga sezgir emas: select = SELECT. Lekin odat bo'yicha katta harf bilan yoziladi — o'qish oson
  • Jadval va ustun nomlari Linux serverda harfga sezgir bo'lishi mumkin — doim kichik harf ishlating

Natijani vertikal ko'rish

Ustunlar ko'p bo'lsa, jadval ekranga sig'maydi. ; o'rniga \G:

SELECT * FROM mahsulotlar WHERE id = 1\G

*************************** 1. row ***************************
        id: 1
       nom: Telefon
      narx: 3200000
      soni: 5

SQL faylni bajarish

Ko'p SQL buyruqlarni faylga yozib, bir marta bajarish:

mysql -u root -p dokon < schema.sql

Yoki MySQL ichida:

SOURCE /yol/schema.sql;

MySQL Workbench

Oracle ning rasmiy bepul GUI dasturi. Windows da MySQL Installer bilan birga o'rnatiladi; boshqa tizimlarda — https://dev.mysql.com/downloads/workbench/

Ulanish

  1. Bosh oynada MySQL Connections yonidagi +
  2. Connection Name: Local (istalgan nom)
  3. Hostname: 127.0.0.1, Port: 3306, Username: root
  4. Test Connection → parol → OK

Asosiy oyna

┌───────────────┬──────────────────────────────────────┐
│ Navigator     │  SQL muharriri                       │
│               │  SELECT * FROM mahsulotlar;          │
│ ▸ SCHEMAS     │                                      │
│   ▸ dokon     ├──────────────────────────────────────┤
│     ▸ Tables  │  Natija (Result Grid)                │
│               │  id | nom     | narx                 │
│               │  1  | Telefon | 3200000              │
└───────────────┴──────────────────────────────────────┘
  • Navigator → Schemas — bazalar va jadvallar daraxti. Jadvalni o'ng tugma → "Select Rows" — tezda ko'rish
  • SQL muharriri — so'rovlarni yozish
  • Result Grid — natija jadvali; to'g'ridan-to'g'ri tahrirlash mumkin

Muhim tugmalar

Tugma Amal
Ctrl + Enter Kursor turgan bitta so'rovni bajarish
Ctrl + Shift + Enter Muharrirdagi barcha so'rovlarni bajarish
Ctrl + B SQL ni chiroyli formatlash
Ctrl + / Izohga olish

[!WARNING] Workbench standart holatda Safe Updates rejimida ishlaydi: WHERE siz yoki primary key ishlatmagan UPDATE/DELETE ni bajarmaydi (Error Code: 1175). Bu sizni butun jadvalni tasodifan o'chirishdan himoya qiladi. O'chirmang — bu foydali.

Foydali imkoniyatlar

  • Database → Reverse Engineer — mavjud bazadan ER diagramma chizadi (48-dars)
  • Server → Data Export / Import — backup (52-dars)
  • So'rov natijasini Export — CSV, JSON, Excel ga
  • Explain (chaqmoq + lupa belgisi) — so'rov qanday bajarilishini ko'rsatadi (32-dars)

Boshqa GUI vositalar

Vosita Platforma Xususiyati
DBeaver Hammasi Bepul, MySQL, PostgreSQL, SQLite — hammasi bitta joyda
TablePlus Mac, Windows Tez, chiroyli; bepul versiya cheklangan
HeidiSQL Windows Yengil, Laragon bilan keladi
phpMyAdmin Brauzer XAMPP va hostinglarda; veb-interfeys
DataGrip Hammasi JetBrains, pullik, eng kuchli avtoto'ldirish

Qaysi birini tanlashingiz muhim emas — SQL hamma joyda bir xil.

Birinchi mashq

Kurs davomida ishlatadigan bazamizni yarating:

CREATE DATABASE dokon CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_0900_ai_ci;
USE dokon;

CREATE TABLE mahsulotlar (
    id   INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
    nom  VARCHAR(100) NOT NULL,
    narx INT NOT NULL
);

INSERT INTO mahsulotlar (nom, narx) VALUES
    ('Telefon', 3200000),
    ('Quloqchin', 249000),
    ('Noutbuk', 8900000);

SELECT * FROM mahsulotlar;

+----+-----------+---------+
| id | nom       | narx    |
+----+-----------+---------+
|  1 | Telefon   | 3200000 |
|  2 | Quloqchin |  249000 |
|  3 | Noutbuk   | 8900000 |
+----+-----------+---------+
3 rows in set (0.00 sec)

Bu buyruqlarning har birini keyingi darslarda batafsil o'rganamiz.

Nima uchun shunday?

Nima uchun GUI bo'lsa ham CLI ni o'rganish kerak?

Chunki server — odatda grafik interfeysi yo'q masofadagi Linux mashina. U yerga SSH orqali kirasiz va faqat terminal bor. Backup skriptlari, avtomatik migratsiyalar, CI/CD — hammasi CLI orqali ishlaydi. Bundan tashqari, CLI da ishlash SQL ni yod olishga majbur qiladi: GUI dagi tugmalar ortida aslida xuddi shu SQL buyruqlari turadi.

Xulosa

Eslab qoling:

  • mysql -u root -p baza — CLI orqali ulanish
  • SHOW DATABASES, USE, SHOW TABLES, DESCRIBE — yo'nalish olish
  • Har bir buyruq ; bilan; \G — vertikal natija; \c — bekor qilish
  • mysql ... < fayl.sql — SQL faylni bajarish
  • Workbench: Ctrl + Enter — bitta so'rov; Safe Updates ni o'chirmang
  • SQL kalit so'zlari — KATTA harfda, nomlar — kichik harfda

Keyingi dars

4-dars: Ma'lumot turlari — INT, VARCHAR, TEXT, DATE, BOOLEAN, ENUM, JSON