Python nima? — tarix, nima uchun mashhur, o'rnatish, birinchi kod

~10 daq · Python · Kirish va Asoslar

Muammodan boshlaylik

Siz dasturlashni o'rganmoqchisiz. Do'stingiz "C++ o'rgan", boshqasi "Java zo'r", uchinchisi "JavaScript bilan boshla" deydi. Hammasi haq — lekin barchasi bir muammoga ega: boshlash uchun juda ko'p narsa o'rganish kerak. C++ da xotira boshqarish, Java da sinf yaratish majburiy, JavaScript da brauzer va DOM bilan kurashish.

Python — aynan shu muammoni hal qilish uchun yaratilgan. Birinchi darsda — birinchi ishlaydigan kod. Siz "Salom, dunyo!" chiqarishdan oldin yigirma qator yozishingiz shart emas.

Python nima?

Python — umumiy maqsadli dasturlash tili. "Umumiy maqsadli" degani: u bitta soha uchun emas, ko'p soha uchun yaratilgan. Web sayt, ma'lumotlar tahlili, sun'iy intellekt, skript yozish, o'yin — barchasida Python ishlatiladi.

Guido van Rossum 1991 yilda yaratgan. Nomi Monty Python komediya guruhidan olingan — bu bir narsani anglatadi: til jiddiy bo'lishi shart emas, dasturlash yoqimli bo'lishi mumkin.

Hayotiy o'xshatma

Tasavvur qiling: siz yangi shaharga ko'chdingiz. Mahalliy til o'rgangansiz — u bilan bozorga borsangiz ham, shifokorga borsangiz ham, mehmonxonada bo'lsangiz ham muloqot qilasiz. Ingliz tili ham xuddi shunday — dunyoning ko'p joyida ishlaydi.

Python — dasturlash dunyosidagi ingliz tili. Bitta tilni yaxshi bilsangiz — ko'p sohada ishlashingiz mumkin. Va bu til nisbatan o'rganish oson.

Nima uchun Python bu qadar mashhur?

Bu savol muhim — chunki yuzlab dasturlash tili bor, ular orasida Python birinchi o'rinlarga chiqib oldi. Sabablari:

O'qish oson. Python kodi ingliz tiliga o'xshaydi. Boshqa tillardan kelgan dasturchilar ham ko'p qismlarni darhol tushunadi.

# Bu qatorni hech qanday bilim bo'lmasdan ham tushunish mumkin:
if age >= 18:
    print("Siz kattasiz")

Ko'p sohalarda ishlatiladi. Instagram, YouTube, Spotify — Python da yozilgan. NASA, CERN ilmiy hisoblashlarda ishlatadi. Google, Dropbox Python ni asosiy tillardan biri deb hisoblaydi.

Kutubxonalar ko'p. Deyarli har qanday muammo uchun tayyor yechim bor. Rasmni tahrirlash, Excel fayl o'qish, veb sayt yaratish — hamma uchun tayyor kutubxona mavjud.

O'rnatish

Python ni python.org dan yuklab oling. O'rnatgandan so'ng terminalda tekshiring:

python --version
# yoki
python3 --version

Python 3.x.x chiqsa — tayyor. Versiya 3.10 yoki undan yuqori bo'lishi yaxshi.

Muharrir: VS Code — eng qulay tanlov. Python kengaytmasini o'rnating.

Birinchi kod

salom.py fayl yarating va yozing:

print("Salom, dunyo!")

Terminalda ishga tushiring:

python salom.py

Natija:

Salom, dunyo!

Boshqa tillar bilan solishtiring — farqni ko'ring:

// C — 6 qator, sarlavha fayl, main funksiya majburiy
#include <stdio.h>
int main() {
    printf("Salom, dunyo!\n");
    return 0;
}

# Python — 1 qator
print("Salom, dunyo!")

Bu tasodif emas. Python dan maqsad — kod yozish emas, muammo hal qilish. Ortiqcha murakkablik chalg'itadi.

Python qanday ishlaydi?

C yoki Go kabi tillar kodni kompyuter tushunadigan formatga avval o'giradi (kompilyatsiya), keyin ishlatiladi. Python esa boshqacha — kodni qatorma-qator o'qib, darhol bajaradi. Bu interpretatsiya deyiladi.

Amaliy farqi: C da kodni o'zgartirganingizda qayta yig'ish (compile) kerak. Python da saqlab, darhol ishga tushirasiz.

Bitta muhim qoida — indent

Python da bloklar figurali qavslar {} bilan emas, bo'sh joy bilan ajratiladi. Bu Python ning o'ziga xos xususiyati:

if True:
    print("Bu to'g'ri")   # ← 4 bo'sh joy — blok ichida

print("Bu tashqarida")    # ← bo'sh joy yo'q — blok tashqarida

4 ta bo'sh joy — standart. Tab ham ishlaydi, lekin ikkisini aralashtirmang.

Tez-tez uchraydigan xatolar

python o'rniga python3 kerak bo'lishi:

Ba'zi tizimlarda python — eski Python 2 ni chaqiradi. Agar python ishlamasa:

python3 salom.py

Fayl kengaytmasiz ishga tushirish:

python salom      # ❌ — fayl topilmaydi
python salom.py   # ✅ — to'g'ri

Indent aralashuvi:

if True:
    print("Birinchi")
  print("Ikkinchi")   # ❌ IndentationError — 2 bo'sh joy, qolgan 4 ta

VS Code da pastki o'ng burchakda "Spaces: 4" deb yozilgan bo'lsa — hammasi joyida.

Xulosa

Python 1991 yilda yaratilgan, bugun esa dunyo bo'yicha eng ko'p ishlatiladigan tillardan biri. Sintaksis sodda, ishlatish sohalari keng.

Eslab qoling:

  • .py kengaytmali fayl — Python kodi
  • python fayl.py — terminalda ishga tushirish
  • Bloklar {} emas — 4 bo'sh joy bilan ajratiladi
  • # — izoh (comment), Python bu qatorni bajarmaydi

Keyingi dars

2-dars: O'zgaruvchilar — nom qoidalari, dinamik tipizatsiya, type()