re — regular expressions, match, search, findall, sub, groups

~25 daq · Python · Modullar va Standart kutubxona

Muammodan boshlaylik

Vazifalar:

• Foydalanuvchi kiritgan telefon raqami +998 90 123-45-67 formatidami?
• Uzun matndan barcha email manzillarni topish
• "Narx: 120 000 so'm, chegirma 15%" dan sonlarni ajratib olish
• Loglarda sanani 2026-11-08 dan 08.11.2026 ga almashtirish

String metodlari (find, split, isdigit) bilan bularning har biri — o'nlab qator, va har bir yangi format — yangi kod.

Regular expression (regex) — matnda qolip (pattern) qidirish uchun maxsus til.

Hayotiy o'xshatma

Qidiruv ma'lumotnomasi: "baland bo'yli, ko'zoynakli, qora kurtkali odam". Siz aniq ismni bilmaysiz — lekin belgilar bo'yicha olomon ichidan topasiz. Regex — matn uchun shunday ta'rif: "+998, keyin ikki raqam, keyin yetti raqam".

Birinchi misol

import re

matn = "Bog'lanish: lola@mail.uz yoki aziz@gmail.com"
emaillar = re.findall(r"[\w.]+@[\w.]+\.\w+", matn)
print(emaillar)     # ['lola@mail.uz', 'aziz@gmail.com']

[!INFO] Qoliplarni har doim raw string (r"...") da yozing. Regex da \ ko'p ishlatiladi (\d, \w), oddiy string da esa \ ning o'zi maxsus belgi — r siz "\b" "backspace" belgisiga aylanadi va qolip jim buziladi.

Asosiy belgilar

Belgi sinflari

Miqdor

Joylashuv

Maxsus belgilarni ekranlash

., +, *, ?, (, ), [, $, ^ — maxsus. Oddiy belgi sifatida — \ bilan: \., \+, \(.

re.findall(r"\d+", "Narx: 120 000 so'm, chegirma 15%")   # ['120', '000', '15']
re.findall(r"\d+%", "chegirma 15%, keyin 20%")             # ['15%', '20%']

Funksiyalar

Tekshirish — fullmatch

import re

def telefon_togrimi(t):
    return re.fullmatch(r"\+998\d{9}", t) is not None

print(telefon_togrimi("+998901234567"))    # True
print(telefon_togrimi("+99890123"))        # False
print(telefon_togrimi("+998901234567abc")) # False — fullmatch butun satrni talab qiladi

[!WARNING] Formatni tekshirishda re.match yoki re.search emas, re.fullmatch (yoki ^...$) ishlating. re.match(r"\+998\d{9}", "+998901234567; DROP TABLE") — muvaffaqiyatli, chunki faqat boshini tekshiradi.

Qidirish — search

m = re.search(r"\d{4}-\d{2}-\d{2}", "Buyurtma 2026-11-08 kuni yaratildi")
if m:
    print(m.group())    # 2026-11-08
    print(m.start(), m.end())   # 9 19

Guruhlar — ( )

Qavslar — mos kelgan qismni alohida olish:

m = re.search(r"(\d{4})-(\d{2})-(\d{2})", "Sana: 2026-11-08")
print(m.group(0))   # 2026-11-08 — butun moslik
print(m.group(1))   # 2026
print(m.groups())   # ('2026', '11', '08')

yil, oy, kun = m.groups()

Nomli guruhlar

m = re.search(r"(?P<yil>\d{4})-(?P<oy>\d{2})-(?P<kun>\d{2})", "Sana: 2026-11-08")
print(m["yil"])         # 2026
print(m.groupdict())    # {'yil': '2026', 'oy': '11', 'kun': '08'}

findall va guruhlar

matn = "Lola: +998901112233, Aziz: +998935556677"
print(re.findall(r"(\w+): (\+998\d{9})", matn))
# [('Lola', '+998901112233'), ('Aziz', '+998935556677')]

Guruh bo'lsa — findall butun moslik emas, guruhlarni qaytaradi.

Almashtirish — sub

# sana formatini o'zgartirish — guruhlarga \1, \2 bilan murojaat
print(re.sub(r"(\d{4})-(\d{2})-(\d{2})", r"\3.\2.\1", "2026-11-08 va 2026-12-01"))
# 08.11.2026 va 01.12.2026

# ortiqcha probellar
print(re.sub(r"\s+", " ", "Salom     dunyo   !").strip())   # Salom dunyo !

# telefonni yashirish
print(re.sub(r"(\+998\d{2})\d{5}(\d{2})", r"\1*****\2", "+998901234567"))
# +99890*****67

Funksiya bilan almashtirish

def ikki_barobar(m):
    return str(int(m.group()) * 2)

print(re.sub(r"\d+", ikki_barobar, "3 olma va 5 nok"))   # 6 olma va 10 nok

split

print(re.split(r"[,;\s]+", "olma, nok;uzum  anor"))   # ['olma', 'nok', 'uzum', 'anor']

Bayroqlar va compile

re.findall(r"python", "Python va PYTHON", flags=re.IGNORECASE)   # ['Python', 'PYTHON']
re.findall(r"^\d+", "1-qator\n2-qator", flags=re.MULTILINE)      # ['1', '2']

Ko'p marta ishlatiladigan qolip — oldindan kompilyatsiya:

EMAIL = re.compile(r"[\w.+-]+@[\w-]+\.[\w.]+")

for qator in qatorlar:
    if EMAIL.search(qator):
        ...

Ochko'z va ochko'z emas

html = "<b>Salom</b> va <b>Dunyo</b>"
print(re.findall(r"<b>.*</b>", html))    # ['<b>Salom</b> va <b>Dunyo</b>'] — ochko'z
print(re.findall(r"<b>.*?</b>", html))   # ['<b>Salom</b>', '<b>Dunyo</b>'] — ? bilan minimal

Qachon regex ishlatmaslik

# ❌ ortiqcha
re.search(r"salom", matn)
"salom" in matn                    # ✅

re.sub(r",", ";", matn)
matn.replace(",", ";")             # ✅

• Oddiy qidiruv va almashtirish — string metodlari tezroq va aniqroq
• HTML/XML tahlili — maxsus kutubxonalar (BeautifulSoup, lxml); regex bilan HTML ni to'g'ri tahlil qilib bo'lmaydi
• Email ni "mukammal" tekshirish — regex juda murakkab; oddiy tekshiruv + tasdiqlash xati yaxshiroq

[!TIP] Murakkab qoliplarni regex101.com da sinang — har bir qism nimani anglatishini va moslikni vizual ko'rsatadi (Python rejimini tanlang). Va har doim tushunarli izoh qoldiring: bir oydan keyin o'z regex ingizni ham o'qish qiyin bo'ladi.

Tez-tez uchraydigan xatolar

Raw string siz:

re.findall("\bsalom\b", matn)    # ❌ \b — backspace belgisi, hech narsa topilmaydi
re.findall(r"\bsalom\b", matn)   # ✅

Tekshirish uchun match/search — fullmatch kerak.

Nuqtani ekranlamaslik:

re.fullmatch(r"\w+.uz", "mailxuz")    # ❌ True — . istalgan belgi
re.fullmatch(r"\w+\.uz", "mail.uz")   # ✅

None ni tekshirmasdan group():

re.search(r"\d+", "raqam yo'q").group()   # ❌ AttributeError: 'NoneType'

Xulosa

Regex — matnda qolip bo'yicha qidirish, tekshirish va almashtirish tili.

Eslab qoling:

• Har doim raw string: r"\d+"
• \d, \w, \s, ., [...]; *, +, ?, {n,m}; ^, $, \b
• Tekshirish — fullmatch; qidirish — search; hammasi — findall/finditer
• Guruhlar ( ), nomli (?P<nom>...); sub da \1
• re.IGNORECASE, re.compile; minimal moslik — .*?
• Oddiy vazifalar uchun — string metodlari; HTML — maxsus kutubxona

Keyingi bo'lim

45-dars: Generator va yield — lazy evaluation, xotira tejash